Doanh nghiệp FDI: Tỷ suất lợi nhuận 25% vẫn…‘buồn’

16% tổng số, tức 1.970 doanh nghiệp FDI hoạt động khắp 61 tỉnh, thành phố của Việt Nam đã tham gia cuộc khảo sát thường niên lần thứ hai của báo cáo năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI-FDI năm 2011) cho kết quả có tính đại diện cao.

Những phát hiện đáng chú ý từ báo cáo cho thấy Việt Nam đang làm lợi cho nhiều nhà đầu tư nước ngoài có năng lực cạnh tranh kém trên thế giới.

Chỉ cần lao động rẻ

Khảo sát các nhân tố quyết định đầu tư của PCI-FDI năm 2011 cho thấy các doanh nghiệp FDI tiếp tục lựa chọn đầu tư ở Việt Nam bởi những lợi thế về chi phí lao động và sự ổn định chính trị.

Tuy nhiên, loại hình nhà đầu tư được Việt Nam thu hút trong thời gian qua phần lớn là các doanh nghiệp đến từ các quốc gia châu Á, có quy mô khá nhỏ theo tiêu chuẩn quốc tế. 75% có dưới 300 lao động, trong khi 37% có dưới 50 lao động.

Phần lớn các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và gia công có giá trị gia tăng thấp, nằm ở cuối chuỗi giá trị. 65% doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chỉ có 30% trong lĩnh vực dịch vụ.

Các doanh nghiệp này chủ yếu quan tâm đến cắt giảm chi phí thông qua lựa chọn giá nhân công thấp, những ưu đãi về thuế và hướng tới các thị trường xuất khẩu để tiêu thụ sản phẩm.

Vì các đặc trưng trên, doanh nghiệp FDI tại Việt Nam đánh giá thấp các nhân tố điều hành, và không đánh giá  cao nỗ lực kiểm soát tham nhũng của chính quyền địa phương.

Lý giải cho sự thiếu quan tâm đến vấn đề điều hành là do thực tế các doanh nghiệp chủ yếu hoạt động cơ quy mô chi phí thấp, đứng cuối trong chuỗi giá trị toàn cầu. Vì vậy, họ ít quan tâm đến vấn đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và chú trọng nhiều hơn đến yếu tố cắt giảm chi phí.

Các nhân tố điều hành khác như thủ tục về đất đai, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, khả năng tiếp cận với các nhà hoạch định chính sách, bảo hộ đầu tư, việc thực thi hợp đồng cũng nhận được đánh giá rất thấp.

Tỷ suất lợi nhuận 25% vẫn… “buồn”

Cũng theo báo cáo, kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI trong năm qua có sự cải thiện. Trong điều tra PCI-FDI năm 2011 một doanh nghiệp trung bình có tổng doanh thu 1,3 triệu USD, tăng 300 nghìn USD so với năm ngoái, trong đó mức tăng mạnh nhất là ở lĩnh vực sản xuất.

Kết quả hoạt động của doanh nghiệp FDI cũng có sự cải thiện đáng kể khi lợi nhuận được báo cáo ở mức 22% tổng vốn đầu tư trong năm 2011, tăng gần gấp đôi năm trước. Một lần nữa, lĩnh vực sản xuất lại có kết quả nổi trội với tỷ suất lợi nhuận lên đến 25% tổng vốn đầu tư.

Nhưng dù hiệu quả hoạt động thực tế, thể hiện bằng tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận, có sự cải thiện, song doanh nghiệp FDI có xu hướng ít lạc quan về tình hình hoạt động kinh doanh và đầu tư trong 2 năm tới.

Nếu như năm 2010 có 66% số doanh nghiệp FDI tham gia khảo sát có kế hoạch tăng quy mô kinh doanh tại Việt Nam thì năm 2011 chỉ có 38% doanh nghiệp tỏ ra lạc quan về triển vọng này.

Đánh giá về các yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động kinh doanh, 60% doanh nghiệp FDI tham gia cho biết điều kiện thị trường là yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất, con số này giảm so với 70% của năm 2010.

Chỉ có 10% doanh nghiệp tham gia cho rằng chính sách của nhà nước và lực lượng lao động của doanh nghiệp là yếu tố chính ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của mình.

Một điểm đáng chú ý khác trong báo cáo PCI-FDI năm 2011 là hiệu ứng lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp trong nước hạn chế, tiếp tục khẳng định việc thiếu sự liên kết đã được đề cập trong báo cáo năm trước.

Năm 2011, doanh nghiệp FDI nhập khẩu tới 57,5% hàng hóa, dịch vụ trung gian. Chỉ có khoảng 40% hàng hóa, dịch vụ trung gian được mua trong nước và 2% trong số này là từ doanh nghiệp tư nhân trong nước.

“Sự thiếu liên kết với khu vực kinh tế tư nhân trong nước rất đáng lo ngại do hạn chế cơ hội doanh nghiệp trong nước tận dụng lợi thế về công nghệ và cải thiện năng suất”, báo cáo cho hay.